Баруун бүсэд олон сайхан нуур бий. Увсад гэхэд л Увс, Хяргас, Айраг, Үүрэг гээд олон бий. Баян-Өлгий, Завхан, Говь-Алтай аймагт ч цуутай нуурууд байдаг. Тэдэн дундаас Хар ус нуурын “Мөнгөлөг шагшуурга” наадам хөлөө олж, ес дэх жилдээ зохион байгуулагдаж байгаагийн нууц нь маш сонирхолтой. Хар ус нууранд дэлхийд маш ховордсон борцгор хотон шувуу үүрээ засаж өндөглөдөг. Энэ шувууны 50 см шахуу урт хошуугаар нь хурдан морины хусуур хийдгээс болоод зах замбараагүй хядаж эхэлсэн байдаг. Учраа мэдэхгүй зиндаархал, хийрхэл борцгор хотонг мөхлийн ирмэгт аваачсан гэхэд болно.
Хар ус нуур орчмоор нутагладаг Мянгад, Дөргөн, Чандмань сумын малчид борцгор хотон нүдэн дээр нь устаж, цөөрч байгааг зүгээр хараад суусангүй. Хамтраад Хар ус нуур тойрсон замбараагүй суурьшил, хүн, малын хөдөлгөөнийг зохицуулж, бэлчээрийн зохистой төлөвлөлт хийж, хулгайн анчидтай нэгийгээ үзэж, нэхий дээлээ уралцаж эхэлжээ. Эндээс л “Мөнгөлөг шагшуурга” наадам эхэлсэн түүхтэй. Одоо энэ цас мөсний наадам байгаль дэлхий, зэрлэг ан амьтдаа хайрлах, Ховд аймгийн олон угсаатны өв соёлыг түгээн дэлгэрүүлэх бахдам зорилготой баруун бүсийн хамгийн том наадам болжээ.
Засгийн газраас 2023-2025 оныг Монголд зочлох жил болгон зарласан. Цар тахлын харгайгаар элгээрээ хэвтсэн аялал жуулчлалын салбараа, эдийн засгаа өөд татах гэсэн бодлого. Монголд зочлох жилийн салхийг Ховд аймагт болсон “Мөнгөлөг шагшуурга 2023” наадам байлаа. Энэ оны өвлийн аялал жуучлалын анхны арга хэмжээ Хар ус нууранд болсон нь энэ. Зохион байгуулагчдын хэлж байгаагаар наадмын эхний өдөр ирсэн зочдын тоо 20 мянга нэлээн давсан. Хоёр дахь өдөр цаг агаар тогтуун таатай байсан тул зочдын тоо өмнөх өдрийнхөөс ч давж гарсан байх магадлалтай.
Аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхийн тулд гадаад, дотоодын жуулчдад тодорхой мэдээллүүдийг өгч, тогтмол байлгах нь чухал. Ийм учраас жил бүрийн нэгдүгээр сарын гурав дахь долоо хоногийн амралтын өдрүүдэд зохион байгуулахаар шийджээ. Өмнө нь хоёр жилд нэг удаа болдог байсныг энэ жилээс жил бүр хийхээр болсон гэсэн үг. Зорилго нь зөв, тов нь тодорхой “Мөнгөлөг шагшуурга”-ыг жилээс жилд нэмэгдэж, цар хүрээ нь улам өргөжих нь тодорхой. Дорнын их найрагч Бэгзийн Явуухулан 1953 онд алдарт Хар ус нуурын шагшуурга шүлгээ бичсэн бөгөөд дуу болон мөнхөрсөн түүхтэй.
Сэтгүүлч Б.ТҮВШИНТӨГС
